Simona Caminada
Cultura » Musica »
Rumantschia
Sco en tut ils territoris rurals ed alpins da la Svizra ha la musica er en il Grischun rumantsch ina lunga tradiziun ed è anc oz francada fermamain là. Ozendi na chattan ins il rumantsch dentant betg mo en tocs da musica tradiziunals, mabain er en ils pli differents geners da musica (da la chanzun populara cun musica populara tradiziunala e moderna, dal pop e dal rock fin al folk ed al rap u a musicals ed ad operas).
Mintga vitg posseda in'atgna uniun da musica tradiziunala che contribuescha a dar in aspect festiv als firads religius e profans.
Ils numerus chors rumantschs entaifer ed ordaifer il Grischun han gia adina giugà ina rolla impurtanta per l'identitad culturala sco er per la promoziun e per il mantegniment da la lingua.
Il dirigent Hans Erni (1867-1961) vala sco bab dal chant rumantsch.
En la "Bibliografia da la musica vocala retorumantscha" (Cuira, 1986) èn rimnadas tut las chanzuns rumantschas ch'èn documentadas tranter ils onns 1661 e 1984.
Il Radio Rumantsch (RR) sa stenta d'integrar tradiziun e moderna en ses program da musica. RR sustegna la musica rumantscha sin differentas vias, cunzunt porscha el a las musicistas ed als musicist la pussaivladad da registrar tocs da musica u singles.
Intgins exempels or da la scena da musica rumantscha:
Il 2004 è l'opera rumantscha "Tredeschin" vegnida dada per l'emprima giada a Cuira. Il cumponist G. A. Derungs ha collià questa paraula engiadinaisa cun motivs da chanzuns popularas e cun melodias libras, cun elements tonals ed atonals ad in stil musical individual.
La chantadura rumantscha la pli enconuschenta è segiramain Corin Curschellas che cumbinescha variantas rumantschas cun il tudestg svizzer e cun l'englais.
La gruppa che dat il pli fitg en egl il mument en il mund rumantsch (ed en il mund tudestg) èn las "Liricas Analas", ina gruppa da rap che ha edì dapi l'onn 2000 plirs albums e ch'è sa fatga in num en la scena da hip-hop helvetica.
In album dubel original è "Lain fabular" ch'è vegnì edì l'onn 2005 e che cumpiglia 27 songs dals Beatles transponids en rumantsch e chantads da numerusas artistas e da numerus artists rumantschs.
"Lirica Anala" & "Accent" è il num d'in nov DC rumantsch cumpilà. El è cumparì la primavaira 2007 ed è en cas da persvader tant areguard la qualitad sco er areguard il divertiment. "Accent" porscha ina dimensiun remartgabla da stils da musica, davent dal hip-hop al rock, al punk, al pop fin a l'electro.