Foto: http://www.flickr.com/
Cultura » Film »
Rumantschia
La gronda part dals films rumantschs èn films documentars u films da purtret. Els vegnan cunzunt realisads da la televisiun rumantscha (TvR), dentant er d'instituziuns regiunalas (p. ex. da la societad per la perscrutaziun da la cultura grischuna) e da persunas privatas.
Daspera datti intgins films sin basa da cudeschs (p. ex. "Accord" tenor la novella che ha il medem num dad Oscar Peer, "Levzas petras" tenor il roman che ha il medem num da Gion Deplazes).
L'emprima giada ha la TvR emess l'onn 1963 ina documentaziun davart il rumantsch sco lingua naziunala. En ils onns 1970 èn numerus films vegnids realisads che documenteschan bains culturals ch'èn pers per adina, sco per exempel professiuns artisanalas ("Il terscher da Flond“), u maletgs da la cuntrada ch'èn svanids ("L'En raquinta“).
En ils onns 1990 ha cumenzà ina producziun da films documentars rumantschs che han obtegnì resun naziunal ed internaziunal. In exempel per quai è il film sur da dus architects grischuns (A. Caminada, P. Zumthor), che n'eran anc betg vegnids scuvrids dals cineasts documentars. Entant na datti quasi nagin museum d'architectura da lontan e da datiers che n'ha anc betg mussà quest film.
En collavuraziun cun auturas libras e cun auturs libers ha la TvR sveglià l'attenziun en tut la Svizra. Per exempel cun il film dal cineast svizzer-iracais Samir, ch'è sa mess l'onn 1998 en l'Engiadina sin ils fastizs d'anteriurs fugitivs dal Tibet. "Increschantüm – Da Fränzli Waser als Fränzlis da Tschlin" da Stefan Haupt è stà l'onn 2000 l'emprim film documentar rumantsch ch'è stà da vesair emnas a la lunga en ils kinos da la Svizra tudestga.
Films sco "Die weisse Hölle von Piz Palü" (Engiadin'Ota, 1929, drama), "Spuren im Eis - Adrenalin Junkies" (Surselva, 2000, thriller), "Heidi" (Engiadina Bassa, 2001), "Marmorera" (Grischun central, 2006, mistery-thriller) mussan ch'il Grischun è dapi il cumenzament da la cinematografia culissa e lieu da filmar per films dals pli divers geners e da las pli diversas orientaziuns.