Simona Caminada

 

Cultura » Musiga »

Rumantschia

Sciöche te düć i raiuns da munt dla Svizera à la musiga y la cultura dl ćiantè inće ti Grijuns na tradiziun lungia y é inće al dedaincö ćiamò dassënn inraijada. Al dedaincö ne ciàfon le rumanc nia ma te tòć de musiga tradizionala, mo inće ti singui genres musicai (ćiantia popolara tla musiga popolara tradizionala y moderna, pop, rock inćina sö al folk y al rap o te musicals y te operes).
Vigni paîsc à na süa “uniun da musica” tradizionala, che abelësc les festes religioses y profanes.
I tröc cors rumanc te y fora di Grijuns à da dagnora incà bele albü n rode important por la identité culturala sciöche inće por la promoziun y le mantignimënt dl lingaz.
Le dirighënt dl cor Hans Erni (1867-1961) vëgn aratè le pere dl ćiantè rumanc.
Tla “bibliografia da la musica vocala retorumantscha” (Coira 1986) él gnü scrit sö dötes les ćianties che é documentades por rumanc danter le 1661 y le 1984.
Radio Rumantsch (RR) se fistidiëia d’integrè te n program musical la tradiziun y le  modern. RR sostëgn la musiga rumancia te de plü manires, dantadöt ti dàl la poscibilité a musizistes y musizisć de mëte en musiga sü tòć o sües ćianties.

N valgügn ejëmpli fora dla scena  musicala rumancia:
Dl 2004 él gnü portè dant a Coira por le pröm iade l’opera rumancia “Tredeschin”. Le componist G.A. Derungs à lié les melodies lëdies cun elemënć tonai y atonai te n stil musical individual.
La ćiantarina plü conesciüda é dessigü Corin Curschellas, che liëia les variantes rumances cun le todësch svizer y l’inglesc.
Le grup che fej le plü parüda al momënt tl monn rumanc é “Liricas Analas”, n grup rap, che à dè fora dal 2000 incà zacotanć albums y che s’à fat n inom tla scena hip-hop elvetica.
N album dopl original él gnü fora cun “Lain Fabular”, dl 2005, cun 27 beatles-songs reportà tl rumanc, ćiantà da n gröm d’artisć y artistes rumanc.
"Lirica Analas" & “Accent” é l’inom dla cd compilation nöia, gnüda fora da d’aisciöda dl 2007, che sa sides da fà aurela cörta co inće da pité na bona cualité. “Accent” pîta na cuantité fora de mosöra de stii musicai che va dal hip-hop, al rock, punk, pop, ćina al electro.